Houdt rijden met een handgeschakelde versnellingsbak je hersenen scherp?

De naam zegt de meeste lezers waarschijnlijk niets. Maar zijn gezicht is wel bekend: Ryuta Kawashima is de wetenschapper achter Brain Age, de Nintendo-game die miljoenen keren verkocht werd met de belofte je geheugen te onderhouden via dagelijkse mentale oefeningen. Vandaag leidt de professor het instituut voor veroudering van de universiteit van Tohoku in Japan. Zijn nieuwste publieke tussenkomst gaat niet over videogames, maar over autorijden.

Volgens hem doet rijden met een handgeschakelde versnellingsbak een sterk beroep op de prefrontale cortex, het hersengebied dat instaat voor geheugen, aandacht en besluitvorming. Koppelen, de juiste versnelling kiezen, het gaspedaal doseren en tegelijk het verkeer in de gaten houden: het vraagt voortdurend verschillende hersenfuncties tegelijk.

Noch bewijs, noch fantasie

Toch kon zelfs de Japanse pers die zijn uitspraken verspreidde geen concrete wetenschappelijke publicatie terugvinden die deze bewering ondersteunt. Kawashima spreekt hier als erkend expert, maar niet als auteur van een verifieerbare en gepubliceerde studie. Dat betekent niet dat zijn redenering onzinnig zou zijn. Het idee dat automatisering onze aandacht afzwakt, is immers allesbehalve vergezocht. Alleen gaat het bestaande onderzoek daarover niet over auto’s.

De hersenen delegeren

Een studie die in 2025 verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Societies, uitgevoerd door onderzoeker Michael Gerlich bij 666 deelnemers van uiteenlopende leeftijden en profielen, legt een meetbaar verband bloot tussen intensief gebruik van artificiële-intelligentietools en een afname van het kritisch denkvermogen. Het mechanisme heeft een naam: cognitieve delegatie. Hoe vaker je een taak aan een hulpmiddel overlaat, hoe minder je die zelf nog oefent.

De jongste deelnemers, die ook het sterkst afhankelijk waren van digitale assistenten, behaalden duidelijk lagere scores dan de oudere deelnemers. Moeilijk om daarin geen parallel te zien met een automatische versnellingsbak die het koppelen, schakelen en een deel van de aandacht overneemt. Comfort heeft misschien wel een prijs, al weten we nog niet hoe groot die in de autowereld precies is.

De Porsche-paradox

In België is het kantelpunt al bereikt. In 2015 had slechts 23% van de nieuwe auto’s een automatische versnellingsbak. Vandaag is dat volgens FEBIAC al meer dan 70%. Wat tien jaar geleden nog een keuze was, is vandaag de norm. De handgeschakelde versnellingsbak dreigt stilaan te verdwijnen.

Zelfs sportwagens ontsnappen er niet aan. Bij de Porsche 911 wordt nog amper 15% van de exemplaren met een handgeschakelde versnellingsbak verkocht. De rest krijgt de PDK-automaat. Jammer misschien voor liefhebbers van pure rijsensaties. Maar eerlijk is eerlijk: zo kun je een sportwagen ook veel gemakkelijker elke dag gebruiken, zonder dat je in de file voortdurend met het koppelingspedaal bezig bent.

Toch moet die evolutie naar de automatische versnellingsbak genuanceerd worden, tenminste bij Porsche en... in de Verenigde Staten, nochtans hét land van de automaat. Bij de 992.1-generatie van de GT3 koos 46% van de Amerikaanse kopers nog voor de handgeschakelde versnellingsbak, tegenover slechts 22% in de rest van de wereld. Porsche heeft bevestigd dat de vraag naar een handgeschakelde versnellingsbak er groter is dan waar ook en dat die daarom nog altijd aangeboden wordt.

We zullen Ryuta Kawashima niet tegenspreken, want autorijden blijft in de eerste plaats een plezier én een kunst. En een kunst moet je onderhouden, oefenen en verfijnen. Zelf koppelen en schakelen betekent dat je bewust betrokken blijft, in plaats van je gewoon te laten meevoeren. Autorijden vraagt engagement. Maar hoelang zal dat nog zo blijven?

Duizenden Belgische bestuurders volgen Gocar om op de hoogte te blijven en om de beste wagendeals te ontdekken. U toch ook? Blijf op de hoogte:

1. Bezoek gocar.be regelmatig
2. Volg Gocar op Google Nieuws
3. Abonneer op de Gocar-nieuwsbrief