Je kent vast de lijnmotoren, met hun cilinders keurig op een rij. De V-motoren, verdeeld over twee schuine blokken, zijn je ook zeker bekend. Ook de boxermotor met tegenover elkaar liggende cilinders kunnen we noemen. Maar de U-motor? We leggen uit waarom dit op papier interessante concept nooit echt overtuigde…
Logische architectuur in theorie, buitensporig in de praktijk
Op papier lijkt het aantrekkelijk: twee complete lijnmotoren tegen elkaar plaatsen, elk met een eigen krukas, en alles verbinden met één gemeenschappelijke uitgaande as. De naam is logisch als je hem van voren bekijkt: het blok vormt een U. Het voordeel? Bestaande basisblokken hergebruiken en, door de krukassen in tegengestelde richting te laten draaien, een uitstekende dynamische balans verkrijgen. Klinkt overtuigend?
Niet echt. In de praktijk botst die logica op enorme complexiteit: twee krukassen, twee distributies, een complexe verbinding, meer wrijving en extra gewicht… Vergeleken met een V-motor, die compacter, lichter en eenvoudiger te produceren is, heeft de U-motor duidelijk beperkingen.
Advertentie – lees hieronder verder
Betrouwbaar… onder voorwaarden
De U-motor steunt bovendien op een veeleisend uitgangspunt: twee aparte motoren die als één geheel moeten functioneren. Zodra één blok tekenen van zwakte vertoont, komt de hele aandrijving in gevaar: het krachtigere blok sleept het zwakkere mee, wat grote spanningen veroorzaakt in de koppeling.
Bovendien kunnen bepaalde cilinders koelingsproblemen krijgen, zoals bij de Ariel Square Four, een motorfiets die van 1931 tot 1959 geproduceerd werd: zijn compacte en smalle viercilinder in U-vorm (of ‘vierkant’, aangezien het een viercilinder was) liet zijn achterste cilinders oververhitten.
Bugatti, de pionier
De geschiedenis van de U-motor begint echt in 1915 met Bugatti, dat een indrukwekkende U16 voorstelt, bedoeld voor de luchtvaart, met een inhoud van 24,3 liter en tot 410 pk. Deze King-Bugatti-motoren kennen een relatief succes, wat het merk ertoe aanzet om het concept verder te ontwikkelen, ook voor auto’s.
Tussen 1928 en 1930 ontwikkelt Bugatti de Type 45, een racewagen aangedreven door een zestiencilinder in U, met een bovenliggende nokkenas per blok, drie kleppen per cilinder en een dubbele Roots-compressor. Hij verschijnt in versies van 3 en 3,8 liter, goed voor een vermogen tot 250 pk en meer dan 240 km/u. Er wordt zelfs een straatauto overwogen, de Type 47, maar de beurscrash van 1929 en de complexiteit van het project maken een einde aan dat avontuur.
Fiat 806: geniale opflakkering… en dan vergeten
Toch is het in de racerij dat de U-motor zijn hoogtepunt bereikt. In 1927 onthult Fiat de Fiat 806, een Grand Prix-eenzitter aangedreven door een 1,5 liter U12 met compressor, die tot 8.500 tr/min kan klimmen.
Een technisch meesterwerk, uitgerust met een centrale nokkenas voor de inlaat en nog twee voor de uitlaat. De auto wint zijn enige race, de Grote Prijs van Milaan. Daarna trekt Fiat zich plots terug uit de competitie en vernietigt zowel de wagen als de motor.
Matra Bagheera U8: de gebroken droom
Bijna een halve eeuw later duikt de U-motor opnieuw op, in een onverwachte vorm. Begin jaren zeventig droomt Matra van een luxueuze Bagheera, aangedreven door een 2.6 U8, samengesteld uit twee viercilinders van Simca.
Verbonden via kettingen en een centrale as leveren die twee blokken bijna 170 pk, goed voor een topsnelheid van meer dan 230 km/u. Helaas is ook hier het moment slecht gekozen: de oliecrisis maakt komaf met deze dorstige motor. De Bagheera U8 blijft een onafgewerkt project…
Buiten de autosector…
Naast de auto- en luchtvaartindustrie wist de U-motor ook enkele motormerken te verleiden. Naast de hierboven vermelde Ariel Square Four kunnen we ook de Suzuki RG500 noemen, die eveneens een viercilinder in U had. In de racerij bleek die tweetaktmotor een geducht wapen, met een pittig karakter. De straatversie daarentegen werd maar vier jaar lang gebouwd, waarna de Japanse constructeur terugkeerde naar een traditionelere architectuur…
De kans dat een U-motor nog opduikt in een moderne productieauto is vandaag zo goed als onbestaande. Maar dat betekent niet dat hij vergeten is. MV Agusta, de bekende motorfietsenbouwer, kondigde onlangs een concept aan van een U-vijfcilinder, goed voor meer dan 240 pk bij 16.000 tr/min. Wordt vervolgd…
Op zoek naar een auto? Zoek, vind en koop het beste model op Gocar.be
