Volgens het Copernicus-rapport, gepubliceerd op 29 april, is er geen twijfel mogelijk: in 2025 warmde Europa twee keer sneller op dan het wereldgemiddelde. Concreet zat het continent op +1,17°C boven de referentiewaarde, terwijl de planeet bleef steken op +0,59°C. Minstens 95% van Europa noteerde temperaturen boven de normale waarden. Die cijfers zijn geen toeval, maar het gevolg van een mechanisme dat klimatoloog Xavier Fettweis van de Universiteit van Luik helder uitlegde aan onze collega’s van RTL: wanneer je fossiele brandstoffen verbrandt, stoot je niet alleen CO₂ uit.
De sluier die we niet kenden
Een verbrandingsmotor stoot tegelijk twee soorten stoffen uit met tegengestelde effecten. Broeikasgassen (met CO₂ op kop) hopen zich op in de atmosfeer en houden zonnewarmte vast als een deken. Maar diezelfde motoren stoten ook luchtvervuiling uit: fijne deeltjes zoals PM10, die een deel van de zonnestraling weerkaatsen vóór die het aardoppervlak bereikt. Die deeltjes werken als een soort sluier. Een tijdelijke filter, maar wel een echte.
Wetenschappers schatten dat die sluier ongeveer een vijfde van het opwarmende effect van broeikasgassen op wereldschaal compenseerde. Decennialang (sinds de industriële revolutie) maskeerde hij een deel van de echte opwarming. Met de ene hand warmden we de planeet op, met de andere temperden we dat effect een beetje, zonder het te beseffen.
Advertentie – lees hieronder verder
Pijnlijke cijfers
Vanaf het einde van de jaren negentig heeft Europa de uitstoot van transport stevig aangepakt. De Euro-normen volgden elkaar op en verplichtten roetfilters en NOx-katalysatoren met of zonder AdBlue. De resultaten zijn indrukwekkend: de fijnstofuitstoot van dieselwagens daalde van 140 mg/km onder Euro 1 in 1993 naar 4,5 mg/km onder Euro 6 vandaag. Dat is een daling met een factor 31 in dertig jaar. De NOx-uitstoot van dieselmotoren daalde dan weer met meer dan zes keer tussen Euro 3 en Euro 6. Een grote winst voor de gezondheid dus. Maar, zoals gezegd: door die deeltjes uit de lucht te halen, verdween ook de sluier.
“Door onze atmosfeer te zuiveren, hebben we veel meer zonlicht dan vroeger”, vat Xavier Fettweis samen. China, dat sinds de jaren 2020 ook volop inzet op luchtzuivering, volgt vandaag exact dezelfde weg.
Het mysterie van 2020
Stikstofoxiden (NOx) spelen nog een minder bekende rol. In de atmosfeer helpen ze bij de vorming van hydroxylradicalen, moleculen die ook wel de ‘Pac-Man van de atmosfeer’ worden genoemd. Zodra ze een methaanmolecule tegenkomen, breken ze die af. En dat is belangrijk, want methaan heeft een opwarmend effect dat 28 keer sterker is dan dat van CO₂ over een periode van honderd jaar.
Minder NOx betekent dus automatisch minder hydroxylradicalen en dus meer methaan dat zich ophoopt. De lockdown van 2020 vormde een experiment op ware grootte: het verkeer stortte in, de NOx-uitstoot daalde en tegelijk steeg de methaanconcentratie met 15,1 ppb, de grootste jaarlijkse stijging sinds de jaren tachtig. Een studie in Nature onder leiding van professor Shushi Peng (Universiteit van Peking) bevestigt het: een daling van NOx met 20% kan de methaanconcentratie twee keer sneller doen stijgen.
Elektrisch is niet het probleem
Personenwagens vertegenwoordigen ongeveer 12% van de totale CO₂-uitstoot in de Europese Unie. Dat is niet niks en daarom wordt de overstap naar elektrische wagens gezien als een oplossing. Dat klopt, maar slechts gedeeltelijk in de huidige context. Een elektrische auto stoot geen NOx of fijnstof uit aan de uitlaat en verlaagt de CO₂-uitstoot aanzienlijk als de elektriciteit groen is. Hij doet dus zijn deel. Maar wat gebeurt er echt? Hij doet de bijdrage van transport aan die fameuze sluier verdwijnen, die al dertig jaar aan het verdwijnen was door de Euro-normen. Het probleem ligt dus niet alleen bij transport.
Door die sluier weg te nemen, wordt de echte opwarming zichtbaar die zich in 150 jaar fossiele verbranding heeft opgebouwd, in alle sectoren samen. Daarom moeten de broeikasgasuitstoot in industrie, gebouwen en landbouw tegelijk snel dalen om dat effect te compenseren. Gebeurt dat niet snel genoeg, dan krijgen we de volle opwarming zonder dempend effect. Dat is precies wat vandaag gebeurt: de uitstoot daalt niet snel genoeg.
Xavier Fettweis is niet gerust: Europa zit al in een wereld van meer dan +2°C. Bij +3°C zouden overstromingen zoals die van 14 juli 2021 in België – die 11.000 auto’s vernielden – om de twintig jaar voorkomen. Ja, automobilisten doen hun deel, maar de rest van de economie volgt niet in hetzelfde tempo. En dat is niet normaal.
Op zoek naar een auto? Zoek, vind en koop het beste model op Gocar.be
