Kost olie binnenkort 120 dollar per vat na conflict met Iran?

De impact was meteen merkbaar. Na de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran schoten de olieprijzen met 9% omhoog in de handel na sluiting van de markten. Brent-olie, die vóór de aanval rond 73 dollar schommelde, flirt nu met de grens van 80 dollar. Dat zou nog maar het begin kunnen zijn, want veel analisten verwachten een verdere stijging maandag bij de heropening van de markten.

Het is belangrijk om de situatie goed te begrijpen. Op dit moment lijkt geen enkele grote infrastructuur getroffen en blijven de fysieke leveringen ongewijzigd. Maar de stap van diplomatieke spanningen naar militaire aanvallen verandert de risico’s fundamenteel: de markten houden niet langer alleen rekening met een politieke crisis, maar nemen nu ook de mogelijkheid van verstoorde export of hinder in het maritieme transport mee in hun inschatting.

Belangrijke maar geen dominante speler

Met ongeveer 3,1 miljoen olievaten per dag behoort Iran tot de tien grootste olieproducenten ter wereld. Zijn ruwe olie is goedkoop te ontginnen – zo’n 10 dollar per vat – wat het land een voordeel geeft dat vergelijkbaar is met dat van de Golfmonarchieën. Bovendien zou Iran over de op twee na grootste oliereserves ter wereld beschikken.

In de praktijk beperken de Amerikaanse sancties de toegang van Iran tot de westerse markten sterk. De export is daardoor beperkt en geconcentreerd bij een klein aantal afnemers, waarvan China veruit de belangrijkste is (ongeveer 80%).

Hormuz, de slagader van de wereldwijde oliehandel

Niet zozeer de Iraanse productie-installaties baren zorgen, maar vooral de Straat van Hormuz. Berichten die worden toegeschreven aan de Revolutionaire Garde waarschuwen schepen dat doorgang via deze cruciale vaarroute niet langer toegelaten is. Nochtans passeren hier bijna 20 miljoen vaten olie per dag, goed voor zowat 20% van het wereldwijde olieverbruik. Daarbovenop komen nog aanzienlijke volumes vloeibaar aardgas. De doorgang is smal – amper een vijftigtal kilometer breed – en ondiep, wat hem bijzonder kwetsbaar maakt.

Alleen al dat risico zet de hele logistiek onder druk. Verzekeringspremies stijgen, sommige dekkingen voor oorlogsrisico worden opgezegd en steeds meer tankers blijven voor de Straat van Hormuz liggen in afwachting van duidelijkheid. Analisten becijferen dat een halvering van het verkeer gedurende twee maanden het wereldwijde aanbod met ongeveer 4 miljoen vaten per dag zou verminderen. Er bestaan wel alternatieve routes via Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, maar die zouden in het beste geval slechts 2,6 miljoen vaten per dag kunnen opvangen.

OPEC+ neemt zijn verantwoordelijkheid

In die context kwamen zondag acht leden van de OPEC+ samen. De aanvankelijk geplande productieverhoging van 137.000 vaten per dag werd opgetrokken tot 206.000 vaten per dag om de markten te kalmeren en een verdere prijsopstoot te vermijden. Die extra productie rust vooral op de schouders van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, die snel kunnen opschalen. Koeweit en Irak zouden kunnen volgen, maar in beperktere mate. Rusland produceert daarentegen al op een hoog niveau en kampt bovendien met sancties van tal van landen wegens de oorlog in Oekraïne.

Veel analisten, onder wie de experts van Rystad Energy die Le Figaro citeert, verklaren dat deze verhoging ruim onvoldoende zal blijken bij een algemene escalatie. In dat scenario zou het nettoverlies oplopen tot 8 à 10 miljoen vaten ruwe olie per dag (op een wereldwijde productie van 106 miljoen vaten per dag in 2025).

Op weg naar 120 dollar per vat?

Momenteel hoef je (nog) niet in paniek te raken. Voorlopig gaan de meeste analisten ervan uit dat de spanningen onder controle blijven en de olieaanvoer nauwelijks verstoord raakt. In dat geval kan de prijs van een vat olie zich boven de 80 dollar stabiliseren.

Maar als de situatie verder escaleert – met uitgebreidere aanvallen, aanvallen op infrastructuur in andere landen en een effectieve sluiting van de Straat van Hormuz – dan kunnen de olieprijzen fors oplopen. Sommige analisten verwachten dan een niveau rond 120 dollar per vat, dat we niet meer zagen sinds de energiecrisis na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne.

Belgische prijzen

Wat mogen we in België aan de pomp verwachten? Momenteel blijven de prijzen relatief onder controle, met ongeveer 1,63 euro/l voor benzine en 1,76 euro/l voor diesel, belastingen inbegrepen. Maar als Brent-olie rond de 120 dollar per vat zou kosten, dan wijzen onze berekeningen op een benzineprijs van ongeveer 2,0 euro/l en een dieselprijs tussen 2,3 en 2,5 euro/l, bij ongewijzigde fiscaliteit.

Zo’n plotse verhoging zou niet ongezien zijn. Tijdens de schok na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne in 2022 gingen de brandstofprijzen al door de grens van 2,10 tot 2,30 euro/l, goed voor historische records op de Belgische markt. Toen greep de regering wel in door de accijnzen tijdelijk te verlagen (een forfaitaire vermindering van 17,5 cent) om de impact te verzachten. Bij een nieuwe prijsexplosie zal de vraag dus opnieuw op tafel liggen: zullen de autoriteiten het systeem van de omgekeerde cliquet opnieuw activeren om de stijging af te remmen? Dat zal moeten blijken…

Op zoek naar een auto? Zoek, vind en koop het beste model op Gocar.be