Veroordeeld tot 27 jaar voor zeven moorden achter het stuur: waarom zal Falzone opnieuw mogen rijden?

27 jaar gevangenisstraf: dat cijfer zal nog lang nazinderen. In de gangen van het gerechtsgebouw van Bergen en op sociale media leidde de veroordeling van Paolo Falzone voor de zeven moorden en 79 moordpogingen tijdens het carnaval van Strépy-Bracquegnies tot een collectief gevoel van opluchting, vooral bij de families van de slachtoffers. Het signaal is sterk, maar één vraag blijft hangen: zal deze straf de volgende wegpiraat afschrikken?

Geen risicoanalyse

We mogen ons niets wijsmaken: het antwoord is nee. Hoe zwaar een straf ook is, ze komt altijd na het drama, nooit ervoor. De hardleerse wegpiraat, die de ene overtreding na de andere opstapelt en van de weg zijn speelterrein maakt, doet niet aan risicoanalyse. Wanneer hij het gaspedaal intrapt, weegt hij de mogelijke gevangenisstraf niet af tegen zijn gedrag: hij gaat ervan uit dat hij niet gepakt zal worden. Of de gedachte komt zelfs niet eens bij hem op.

De dreiging van een zware veroordeling heeft alleen effect op bestuurders die vóór hun daad de voordelen en de risico’s tegen elkaar afwegen. Net die bestuurders zijn niet degenen die roekeloos rijden. Falzone is slechts een extreem voorbeeld, veroordeeld voor moord terwijl de overgrote meerderheid van de wegpiraten voor de correctionele rechtbank verschijnt, maar het mechanisme is hetzelfde. De zwaarte van de straf speelt geen enkele rol in hun beslissing. Het gedrag is er al en geen enkel vonnis verandert dat. 

De paradox van het rijbewijs

Wat misschien nog meer choqueert in de zaak-Falzone, is dat hij na zijn vrijlating opnieuw achter het stuur mag kruipen. Zeven doden, zevenentwintig jaar gevangenisstraf en geen enkel rijverbod. Om dat te begrijpen, moet je kijken naar de specifieke juridische constructie van het dossier. Falzone werd door het Hof van Assisen veroordeeld voor moord, een strafrechtelijke kwalificatie die een intentie om te doden veronderstelt en uiterst zeldzaam is in verkeerszaken. Het Belgische recht voorziet wel in een arsenaal aan rijverboden, van vijftien dagen tot vijf jaar en in de zwaarste gevallen zelfs levenslang, maar die sancties zijn gekoppeld aan verkeersinbreuken, niet aan moord. Het Hof van Assisen kon hem dus geen rijverbod opleggen. En de verkeersovertredingen die dat wel mogelijk hadden gemaakt, zoals overdreven snelheid, zijn intussen verjaard. Dat houdt geen steek.

Waar het echt om draait

Als een straf niet afschrikt, wat blijft er dan over? Preventie, gerichte controles en het vroegtijdig opsporen van risicoprofielen. Falzone had in het verleden al zijn rijbewijs verloren. Het systeem had hem dus geïdentificeerd, maar liet hem toch opnieuw rijden. Verkeersveiligheid begint vóór het drama, niet in de rechtszaal. Dat blijkt ook uit buitenlandse voorbeelden.

In Spanje moeten veroordeelden voor verkeersinbreuken niet alleen een boete betalen of een werkstraf uitvoeren: ze volgen een echt heropvoedingstraject waarvan de intensiteit toeneemt naarmate de ernst van de feiten. Voor lichte veroordelingen gaat het om acht sessies, terwijl zware profielen tot achtendertig uur begeleiding krijgen, verspreid over negentien sessies onder toezicht van een psycholoog.

De inhoud draait niet rond alcohol, zoals je misschien zou verwachten, maar rond wat mensen echt aanzet tot gevaarlijk rijgedrag: impulsiviteit, een verkeerde inschatting van risico’s en de manier waarop beslissingen achter het stuur worden genomen. De resultaten zijn indrukwekkend: meer dan 96% van de deelnemers die het traject afronden, vertrekt met een aangepast gedrag. Dat cijfer meet wel het effect onmiddellijk na het programma, niet op de weg zelf. Dat is een belangrijk verschil.

In New York vinden we de meest opvallende resultaten. Het Driver Accountability Program is een eenvoudige bewustmakingssessie die bestuurders confronteert met de gevolgen van hun daden. Daarbij wordt de daadwerkelijke recidive gemeten aan de hand van alle overtredingen die nadien volgen. Verrassend genoeg daalt die in Brooklyn met ongeveer 50%, een effect dat tot twee jaar blijft duren.

Japan werkt tot slot met een rijbewijs met punten waarbij elke overtreding de bestuurder een stap dichter bij een rijverbod brengt. Overtreders kunnen een deel van die punten terugverdienen en een sanctie vermijden als ze een heropvoedingscursus volgen met begeleid rijden en maatschappelijk werk.

Zoals je ziet, steunt geen van deze systemen op de zwaarte van de straf. Ze zetten allemaal in op begeleide gedragsverandering. Dat is waarschijnlijk precies wat ontbreekt in het dossier-Falzone, maar ook bij andere hardleerse overtreders.

Duizenden Belgische bestuurders volgen Gocar om op de hoogte te blijven en om de beste wagendeals te ontdekken. U toch ook? Blijf op de hoogte:

1. Bezoek gocar.be regelmatig
2. Volg Gocar op Google Nieuws
3. Abonneer op de Gocar-nieuwsbrief