Door de geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten zijn de brandstofprijzen in België de voorbije vijftien dagen duidelijk gestegen. Diesel sprong in één keer met 14,4 cent omhoog, een stijging die door de Belgische Federatie der Brandstoffenhandelaars (Brafco) als “uitzonderlijk” wordt bestempeld. Benzine Euro 95 volgt uiteraard dezelfde opwaartse beweging, al blijft de stijging voorlopig beperkter (ongeveer 2 eurocent).
Zal die internationale instabiliteit blijven duren? Op dit moment kan niemand dat met zekerheid zeggen. Professionals uit de sector herinneren er wel aan dat prijsopstoten in het verleden vaak tijdelijk bleken, zelfs wanneer ze spectaculair leken.
Beperkte prijsstijgingen
In België zijn brandstofprijzen niet volledig vrij. Ze worden bepaald door een mechanisme met maximumprijzen, gebaseerd op een formule die rekening houdt met internationale noteringen. Wanneer de markt plots sterk schommelt, treedt een correctie in werking, de zogenaamde K-factor.
Advertentie – lees hieronder verder
Concreet: als de internationale prijzen meer dan 20% boven het gemiddelde van de twintig voorgaande dagen uitkomen, beperkt die factor kunstmatig de basis voor de berekening van de maximumprijs. Zonder dat mechanisme zou de recente stijging van diesel meer dan 20 cent hebben bedragen en was de grens van twee euro per liter overschreden.
Die Belgische bijzonderheid – die binnen de Europese Unie alleen met Luxemburg wordt gedeeld – heeft wel een neveneffect. Sommige pompuitbaters worden verplicht hun brandstof duurder aan te kopen dan de maximumprijs waarvoor ze die mogen verkopen. Daardoor verkopen sommigen paradoxaal genoeg met verlies (wat verboden is) of sluiten ze hun tankstation tijdelijk, zoals in maart 2022 bij het begin van de oorlog in Oekraïne.
Geen Oekraïens scenario
Vandaag wordt de vergelijking met de energiecrisis van 2022 vaak gemaakt. Toen bereikte diesel historische pieken, met meer dan 2,28 euro per liter. Maar je mag niet vergeten dat België toen sterk afhankelijk was van Russische bevoorrading, wat de spanningen op de markt nog verhoogde.
De huidige context is heel anders. De bevoorradingsbronnen zijn ondertussen gediversifieerd, waardoor de Belgische markt minder kwetsbaar is. De sector roept dan ook op om paniek te vermijden: de voorraden worden als voldoende beschouwd.
Verdient de staat meer?
De centrale vraag blijft: verdient de Belgische staat meer wanneer de prijzen stijgen? Vorig jaar brachten de belastingen op brandstoffen meer dan 6,1 miljard euro op. Een record. Toch ligt het antwoord minder voor de hand dan je zou denken. Accijnzen op benzine en diesel zijn vaste bedragen per liter. Of de olieprijs nu hoog staat of niet, de belasting per liter blijft hetzelfde. Een prijsstijging aan de pomp levert dus niet automatisch meer accijnsinkomsten op, behalve als het verbruik stijgt. Maar dat gebeurt zelden wanneer de prijzen fors oplopen.
Daartegenover staat dat de btw wel proportioneel is aan de eindprijs. In theorie zorgt een prijsstijging dus voor extra inkomsten. In de praktijk wordt dat effect vaak afgezwakt doordat het verbruik daalt. Bovendien leert de ervaring uit 2022 dat de staat de fiscale druk tijdelijk kan verlagen om de schok te dempen: toen werden de accijnzen forfaitair met 17,5 cent per liter verlaagd. Met andere woorden: spreken van een ‘jackpot’ voor de overheid is helemaal niet realistisch.
De federale regering heeft zich intussen ook uitgesproken over de energieprijzen. De Arizona-regering volgt de situatie van nabij. Minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) liet weten dat er voorlopig geen onmiddellijke maatregelen gepland zijn, maar sluit een ingreep niet uit als de prijzen langdurig hoog blijven. Minister van Energie Mathieu Bihet (MR) verwijst naar verschillende scenario’s die bestudeerd worden. Zo werkt de regering, naast het bestaande mechanisme van de K-factor, aan nieuwe methodes om via accijnzen sneller te kunnen ingrijpen bij een plotse prijsstijging. Paniek is dus niet nodig… althans voorlopig.
Op zoek naar een auto? Zoek, vind en koop het beste model op Gocar.be
