De timing komt gelegen. Net op het moment dat in Frankrijk de lage-emissiezone collectief wordt verbannen, publiceert de Gentenaar Jürgen Gielen een uitgebreide Vlaams burgerstudie. Gebaseerd op een uitvoerige database aan luchtmetingen zaait deze ernstige twijfel over het nut van de Belgische LEZ-zone. Saillant detail: de stad Gent had eerder al gezworen dat het de LEZ zou afschaffen als een studie zouden bewijzen dat het geen nut heeft. Gielen is hen alvast voor. Maar heeft hij ook gelijk?
Links en rechts eendrachtig
De LEZ-zones staan overal in Europa onder druk. Het Franse parlement stemde de voorbije weken voor de afschaffing van de 'zones à faibles émissions' (ZFE) in 25 steden. Een opvallende u-bocht, al was het maar omdat zowel de rechtse als de linkse politieke vleugels zich gezamenlijk achter de aanpassing schaarden. Belangrijke nuance: de Fransen doen het in eerste instantie omdat ze het een asociale maatregel vinden. Het is nu eenmaal vooral de welvarende bevolking die zich een milieuvriendelijke wagen - lees: elektrisch - kan kopen.
Ook in Duitsland liep het al eerder zo af. Steden als Freiburg, Hannover en Mannheim schaften hun milieuzones één voor één af. De redenering: de luchtkwaliteit is er zodanig verbeterd dat verdere beperkingen nauwelijks nog bijdragen. En dan is er nog Brussel natuurlijk, waar de handhaving van de LEZ en de bijhorende boetepolitiek ondertussen op een vaudeville dreigt uit te draaien.
Advertentie – lees hieronder verder
2,9 miljoen metingen
Bij twijfel helpen de data doorgaans. In een studie van ruim 470 bladzijden analyseerde Gielen niet alleen de luchtmetingen, afkomstig van de Vlaamse Milieumaatschappij, in zijn eigen stad Gent maar ook die rond Antwerpen en Brussel (van 2017 tot 2025, opgesplitst per stof, per seizoen en per uur). Wij keken de studie in. Het gaat in totaal om 2,9 miljoen meetresultaten.
De conclusie van Gielen is vernietigend. Op geen enkele grafiek is te zien wanneer de lage-emissiezone werd ingevoerd. Sterker: op sommige plaatsen buiten de zones, waar oude diesels en benzines lustig konden verder rijden, ging de luchtkwaliteit er sneller op vooruit dan daarbinnen. In het jaar van invoering zelf ging de luchtkwaliteit zelfs achteruit. Hoe kan dat?
Niet brandstof is de boosdoener
Gielen wijst voor een verklaring op een ander fenomeen: elke avond vanaf 18 uur, van november tot eind maart, verslechtert de luchtkwaliteit structureel. De oorzaak is niet het verkeer, maar de kachel. Houtverbranding is verantwoordelijk is voor het grootste deel van de door de Vlaamse Milieumaatschappij gemeten luchtverontreiniging.
Het coronajaar 2020 maakt dat verder pijnlijk duidelijk. Ondanks een forse daling van het autoverkeer ging de luchtkwaliteit er helemaal niet op vooruit. Maar dat jaar kwamen er in Vlaanderen zo'n 20.000 extra houtkachels bij. Er staan er nu naar schatting 1,5 miljoen.
Wat volgens Gielen beter werkt, zijn de Europese uitstootnormen. Sinds de invoering van Euro 5 in 2009 daalde het roetgehalte in steden fors. Daar komt in België de groene fiscaliteit voor bedrijfswagens bovenop: bijna één op de drie nieuwe wagens rijdt vandaag volledig elektrisch.
En de officiële wetenschap?
Ondanks de overtuigende berg data waarop Gielen zit, krijgt hij ook tegenwind. Geïnterviewd door de krant De Morgen verwerpen milieu-epidemioloog Tim Nawrot (UHasselt) en luchtkwaliteitsexpert Frans Fierens (IRCEL) zijn aanpak. Beide werkten mee aan een studie die in 2023 verscheen in het gerenommeerde tijdschrift Environment International. Hierin werd net wél een positief effect aangetoond van de LEZ's in Antwerpen en Brussel.
Dat omliggende gebieden ook lagere waarden optekenen staat bij hen geboekstaafd als zogenaamde spill-overs, alias een gunstig neveneffect van de LEZ-zone. Volgens de wetenschappers zijn meetstations alleen ontoereikend omdat ze te lokaal meten. Maar opvallend genoeg zijn ze het met de teneur wel eens: hoe properder onze auto's worden, hoe kleiner het effect van een LEZ. Ooit komt er dus een kantelpunt waarop deze zones overbodig zijn.
Hoe ver zijn we van dat punt? Volgens de studie van het burgerplatform nu dus al. En meer zelfs, in het Gentse bestuursakkoord staat dus zwart op wit dat als een studie aantoont dat de LEZ geen meerwaarde heeft, ze wordt afgeschaft. De stad moet haar eigen studie nog laten uitvoeren. Hoe dan ook, staan de sterren voor de lage-emissiezones niet langer gunstig.
Op zoek naar een auto? Zoek, vind en koop het beste model op Gocar.be
