Onderzoek: waarom storen ledkoplampen Belgische automobilisten?

De vzw AJBA (Association des Journalistes Belges Automobiles) ondervroeg automobilisten en motorrijders over hun perceptie van ledkoplampen in het verkeer, zowel ’s nachts als overdag. De resultaten zijn veelzeggend: 56,3% van de respondenten zegt zich gehinderd te voelen wanneer ze een voertuig met ledverlichting kruisen. Daartegenover staat 20,3% die zich weinig stoort en 15,6% die helemaal geen bijzondere hinder ervaart.

Ook bij de vraag naar een eventuele beperking zien we dezelfde tendens: 57,8% van de deelnemers zou willen dat tegenliggers minder felle of minder verblindende koplampen gebruiken. Ledverlichting, intussen de norm op bijna alle recente modellen, roept dus duidelijk weerstand op.

Paradox van leds “bij de anderen”

Het onderzoek legt een opvallende tegenstrijdigheid bloot. Terwijl de leds van anderen storen, zorgen die van jezelf net voor tevredenheid. Zo zegt 60,9% van de bestuurders met ledkoplampen dat ze hun eigen verlichting appreciëren. Voor 17,2% maakt het weinig verschil en slechts 9,4% heeft een negatieve mening.

Dat verschil illustreert een bekend fenomeen bij uitrusting: wat je eigen comfort verhoogt, voelt al snel overdreven aan wanneer je het zelf moet ondergaan. De intense witte kleur en het grotere bereik van ledlichten worden gewaardeerd door wie ermee rijdt, maar kunnen agressief overkomen wanneer je een tegenligger kruist.

Steekproef met een uitgesproken leeftijdsprofiel

De interpretatie van de resultaten vraagt wel enige voorzichtigheid. De steekproef van AJBA bestaat grotendeels uit oudere bestuurders. De groep van 65 tot 75 jaar vertegenwoordigt 40,6% van de respondenten. De 55- tot 65-jarigen zijn goed voor 23,4%, terwijl de 75-plussers nog eens 21,9% van het panel uitmaken. Met andere woorden: meer dan 85% van de deelnemers is ouder dan 55 jaar. Bestuurders jonger dan 45 zijn dus amper vertegenwoordigd.

Die generatiespreiding is niet onbelangrijk. De fysiologie van het oog verandert met de leeftijd: de pupil vernauwt sneller en laat minder licht door, terwijl de ooglens aan transparantie verliest en lichtbronnen sterker verspreidt. Die lichtverspreiding verhoogt de gevoeligheid voor verblinding, vooral bij nachtelijk rijden. Een koude, felwitte lichtbundel, typisch voor moderne leds, kan voor een bestuurder van 70 jaar dan ook veel agressiever aanvoelen dan voor een jongere automobilist.

Duidelijk technisch verschil

Ook de technische kenmerken spelen een rol in hoe we dit fenomeen ervaren. De leds uit het onderzoek hebben een kleurtemperatuur tussen 6.000 en 8.000 Kelvin en produceren daardoor een uitgesproken koud wit licht. Traditionele halogeenlampen van het type H4 zitten rond 3.000 tot 3.200 Kelvin en geven een veel warmere lichtkleur.

Het verschil in lichtopbrengst is minstens even opvallend: ongeveer 8.000 lumen voor de leds, tegenover 1.000 lumen in dimlicht en 1.650 lumen in grootlicht voor een klassieke H4-lamp. Het stroomverbruik blijft vergelijkbaar, tussen 55 en 60 watt. Die hogere lichtintensiteit, gecombineerd met een wittere lichtsignatuur die dichter bij daglicht aanleunt, versterkt het gevoel van helderheid en kan verblinding nog doen toenemen als de lichtbundel niet perfect afgesteld is.

Fenomeen bevestigd

De Belgische resultaten staan niet op zichzelf. In het Verenigd Koninkrijk toont een studie in opdracht van het Department for Transport, uitgevoerd door TRL bij ongeveer 1.850 representatieve bestuurders, dat de hinder door moderne koplampen wijdverspreid is. Een ruime meerderheid van de respondenten vindt dat sommige koplampen te fel zijn en zegt regelmatig afgeleid te worden door tegenliggers. Een aanzienlijk deel van de bestuurders geeft zelfs aan dat ze hun nachtelijke verplaatsingen hebben verminderd of vermijden door die als overdreven ervaren lichtintensiteit. De studie toont ook aan dat oudere bestuurders vaker geneigd zijn om hun nachtelijke ritten te beperken om die reden.

In België bleek uit een andere studie van Touring en ADAC dat 34% van de Belgen zegt regelmatig verblind te worden door de koplampen van andere voertuigen. 20% van de ondervraagden spreekt van aanzienlijke stress en 18% zegt al besloten te hebben niet meer in het donker te rijden door die verblinding. Het probleem beperkt zich bovendien niet tot auto’s. Slecht gebruikte grootlichten zijn goed voor 77% van de klachten, maar ook dimlichten worden in 27% van de gevallen genoemd. Nog opvallender: 17% van de respondenten wijst op de verlichting van elektrische fietsen, die vaak krachtig en slecht afgesteld is. Ter herinnering: in België worden elk jaar bijna 400.000 voertuigen afgekeurd op de technische keuring wegens slecht afgestelde koplampen.

Kwestie van regelgeving?

Je mag niet vergeten dat ledkoplampen, net als alle andere verlichtingssystemen, correct afgesteld moeten worden. Een slecht gerichte lichtbundel kan de verblinding versterken, zelfs als de lichtsterkte binnen de normen blijft.

Het onderwerp ligt trouwens op tafel bij de Europese instanties. Er lopen studies om de impact van verblinding te analyseren en te bekijken of de normen voor lichtintensiteit aangepast moeten worden. Geen reden tot paniek: het gaat er niet om de efficiëntie van ledkoplampen te verminderen, maar wel om hun lichtverspreiding in reële omstandigheden nauwkeuriger te reguleren. Het valt bovendien te verwachten dat ook andere technologieën, zoals artificiële intelligentie, een rol kunnen spelen bij het slimmer aansturen van diodekoplampen.

Op zoek naar een auto? Zoek, vind en koop het beste model op Gocar.be