Lange tijd werd slaperigheid achter het stuur stiefmoederlijk behandeld in het verkeersveiligheidsbeleid. Vandaag wordt het in elke studie erkend als een belangrijke risicofactor. Slaperigheid zou zelfs verantwoordelijk zijn voor één op de drie ongevallen op de autosnelweg, wat het gevaarlijker maakt dan alcohol of snelheid. En toch blijft het vaak onder de radar, wellicht omdat het zo verraderlijk is. Volgens een enquête van de Franse vereniging 40 millions d’automobilistes geeft bijna één op de twee bestuurders toe al eens ingedommeld te zijn achter het stuur. Nog alarmerender: 38% zegt gevreesd te hebben een ongeval te veroorzaken door een onweerstaanbare drang om te slapen.
Die situatie is uiteraard ook bekend bij Belgische automobilisten. In maart toonde een studie van het Waalse Agentschap voor Verkeersveiligheid (AWSR) aan dat bijna de helft van de Waalse bestuurders (46%) toegaf de voorbije maand vermoeid of slaperig gereden te hebben. En ook in Vlaanderen kwam hetzelfde beeld naar voren in een enquête van VIAS uit 2023.
Om de effecten van vermoeidheid concreet in beeld te brengen, zette de vereniging een uniek experiment op poten: zes uur rijden op een simulator met drie vrijwilligers, in omstandigheden die sterk lijken op een lange rit richting vakantiebestemming. Met behulp van oogvolgsystemen en gedragsonderzoek trokken de onderzoekers een aantal conclusies die je koude rillingen bezorgen.
Veiligheidsafstanden
De eerste indicator die werd gemeten, was de veiligheidsafstand. In theorie moet er altijd twee seconden zitten tussen elk voertuig, al raden sommige experts vandaag andere rekenmethodes aan voor meer veiligheid. Maar in de praktijk blijkt vermoeidheid die basisregel compleet te ondermijnen. De drie geteste bestuurders reden een aanzienlijk deel van hun rit veel te dicht achter hun voorligger, wat hun remcapaciteit ernstig in het gedrang bracht.
Advertentie – lees hieronder verder
Zo reed Philippe, 69 jaar, maar liefst 3 uur en 31 minuten op minder dan één seconde afstand van de virtuele wagen voor hem. Als je de evolutie uur per uur bekijkt, zie je een duidelijke trend: de bestuurders begonnen geleidelijk opnieuw veiligere afstanden te houden – niet omdat ze alerter werden, maar door een soort voorzichtig instinct, aangewakkerd door vermoeidheid.
Afwijken van de rijstrook
Nog een typisch waarschuwingssignaal: afwijken van de rijstrook. Hoe langer de test duurde, hoe vaker de drie deelnemers uit hun rijvak gingen, soms heel kort, maar soms ook herhaaldelijk. Zo ging Philippe van 19 afwijkingen in het eerste uur naar 146 in het zesde uur. Dezelfde evolutie bij de andere deelnemers: Jade noteerde in totaal 397 afwijkingen, Pierre zelfs 434.
Deze afwijkingen wijzen duidelijk op een toenemend concentratieverlies, mogelijke microslaapjes en vooral verminderde reflexen.
Te veel kijken is óók een risico
Een van de meest verrassende inzichten uit dit experiment heeft te maken met het kijkgedrag. Veel in je spiegels of naar het dashboard kijken lijkt op het eerste gezicht geruststellend. Maar zodra dat gedrag dwangmatig wordt, wijst het op mentale afleiding: de bestuurder zoekt naar prikkels om wakker te blijven, en richt zijn aandacht weg van de weg.
Zo keek Jade (21) tijdens de zes uur durende simulatie maar liefst 6.415 keer in haar spiegels. Omgerekend betekent dat 44 minuten zonder naar de weg voor haar te kijken. Tel daar nog 3.246 blikken op het dashboard bij (goed voor 19 minuten extra) en je komt uit op bijna een vol uur zonder frontale waakzaamheid. Een eeuwigheid als je aan 130 km/u rijdt.
Ogen dicht… minutenlang
Het laatste meetpunt uit de studie is nog verontrustender. Dankzij eyetracking konden de onderzoekers exact vastleggen hoe vaak de bestuurders hun ogen sloten, en hoelang ze daardoor geen zicht meer hadden op de weg.
Jade sloot haar ogen 6.580 keer tijdens de simulatie, goed voor in totaal 18 minuten en 18 seconden zonder zicht. Pierre volgde met 12 minuten en 21 seconden, en Philippe zat net boven de 3 minuten. Aan die snelheid kunnen zulke onbewuste microslaapjes je zo van de weg doen raken of erger, een ongeval veroorzaken. Eén seconde je ogen sluiten aan 120 km/u betekent 33 meter rijden zonder iets te zien. Wat dan bij 18 minuten?
Vermoeidheid tast het rijgedrag dus ernstig aan, vaak zonder dat de bestuurder het zelf beseft. En misschien nog opvallender: de deelnemers voelden zich naar eigen zeggen niet echt moe. Toch waren er duidelijke signalen: geeuwen, moeite om binnen de rijstrook te blijven en de drang om te bewegen of afleiding te zoeken. Al die signalen moeten aanzetten tot bewustwording. Vergeet niet dat één simpele pauze onderweg al voldoende kan zijn om je aandacht te herstellen.
Op zoek naar een auto? Zoek, vind en koop het beste model op Gocar.be
