De essentie:
· De Europese Commissie, die toeziet op de naleving van de Europese verdragen, zal het Belgische wegenvignet pas beoordelen nadat het in mei 2027 in werking is getreden.
· Een laat rood licht leidt niet tot een boete, maar wel tot de terugbetaling van de belaste weggebruikers en, als er contracten ondertekend zijn, tot een schadevergoeding voor de operatoren. Duitsland betaalde destijds 243 miljoen euro voor een tol die nooit geïnd werd.
· Vlaanderen vermindert het risico wel door niet iedereen te compenseren en sommige automobilisten meer te laten betalen. Een truc die Duitsland niet bedacht had en die het Europese Hof van Justitie misschien kan overtuigen.
We weten het: het Belgische wegenvignet staat hoog op de agenda van de verschillende gewestregeringen. Het idee, dat Wallonië (en Les Engagés) lanceerde en al tientallen jaren meegaat, kon ook Vlaanderen bekoren. Dat verkoos het uiteindelijk boven een slimme kilometerheffing, die complexer is om in te voeren. Deze zomer sloot Brussel zich aan bij het project, dat de drie gewesten samen 200 miljoen euro per jaar moet opleveren.
Het wegenvignet is echter vooral een manier om buitenlandse automobilisten te laten betalen en om – zo wordt het toch aangekondigd – het onderhoud van de wegen te financieren, die er de voorbije jaren slecht aan toe zijn. Maar er is een probleem: Europa moet erop toezien dat het systeem niet discriminerend is voor niet-Belgen. Die beoordeling hoeft echter niet vóór de invoering te gebeuren.
Advertentie – lees hieronder verder
Deze week liet de Europese Commissie weten dat ze het vignetsysteem van de drie gewesten niet vóór de invoering hoeft goed te keuren. De Eurovignetrichtlijn van 1999 (richtlijn 1999/62/EG) verplicht alleen om tolheffingen voor vrachtwagens vooraf te melden, maar geen heffingen voor lichte voertuigen. België kan zijn digitale wegenvignet dus invoeren zonder eerst de goedkeuring van Europa te vragen. Maar het ontbreken van voorafgaande controle is geen vrijgeleide, want die controle wordt in feite uitgesteld tot later.
Rechter oordeelt achteraf
De Commissie was glashelder over het vervolg van de procedure: ze zal beoordelen of het systeem conform de regels is zodra het ingevoerd is. En als ze een inbreuk vaststelt, zal ze stappen ondernemen om daar een einde aan te maken. In haar regels voor wegenheffingen voor lichte voertuigen herinnert de Commissie eraan dat elk systeem twee fundamentele regels van het verdrag moet respecteren: het beginsel van non-discriminatie op grond van nationaliteit en het evenredigheidsbeginsel.
Deze rechtspraak legt een principe vast dat erg belangrijk is voor het Belgische wegenvignet: een maatregel die voor iedereen op dezelfde manier geldt, kan toch indirecte discriminatie veroorzaken. Met andere woorden: zelfs als Belgen en buitenlanders officieel hetzelfde tarief betalen, kan het systeem buitenlanders in de praktijk benadelen, bijvoorbeeld als Belgen die uitgave elders terugkrijgen, zoals via een verlaging van de verkeersbelasting.
Er blijft wel een oplossing voor de Belgische regeringen, maar die is beperkt: zo’n discriminatie kan aanvaard worden als ze een dwingende reden van algemeen belang dient, met andere woorden een voldoende zwaarwegende reden die door het Europese recht wordt erkend, zoals milieubescherming of de financiering van infrastructuur. Dat is wellicht deels waarom de overheden het onderhoud van de wegen naar voren schuiven. Maar in werkelijkheid weet niemand of het geïnde geld daar ook echt voor zal dienen.
Vlaamse truc
Vlaanderen heeft wel lessen getrokken uit het Duitse voorbeeld van 2019. Berlijn had toen een wegenvignet ingevoerd, maar de staat betaalde zijn inwoners volledig terug via een belastingvrijstelling, waardoor in de praktijk alleen buitenlandse bestuurders de tol moesten betalen. Het Europese Hof van Justitie keurde het Duitse initiatief toen af.
Advertentie – lees hieronder verder
De Vlaamse hervorming van de verkeersbelasting compenseert echter niet elke automobilist: sommige Vlamingen zullen meer betalen, vooral wie met een elektrische auto rijdt. Door de compensatie te spreiden, ondergraaft Vlaanderen dus het argument van discriminatie: niet alleen buitenlanders betalen, maar ook een deel van de eigen inwoners. Een slimme truc die Duitsland niet heeft toegepast. Maar zal dat volstaan om het Hof te overtuigen? Dat valt af te wachten. En wat met Wallonië, dat van plan is de kostprijs van het vignet volledig te compenseren? Voorlopig kent niemand het antwoord.
Torenhoge Duitse rekening
Voor België is er een reëel risico. Om dat te begrijpen, moeten we terug naar het Duitse voorbeeld. Een Europese veroordeling gaat immers verder dan een gewone boete. Als het vignet maandenlang geïnd wordt en uiteindelijk illegaal wordt verklaard, moeten ook de buitenlandse weggebruikers die onterecht betaalden hun geld terugkrijgen, net als de operatoren die via overheidsopdrachten zijn aangesteld.
Toen het Hof de Duitse tol afkeurde, zegde Berlijn de contracten halsoverkop op, maar het moest 243 miljoen euro betalen aan operatoren die nooit één euro hadden geïnd. Rekening houdend met de inflatie zou die rekening uit 2019 vandaag meer dan 300 miljoen euro bedragen. Dat kan dus zwaar doorwegen in België als dit scenario werkelijkheid wordt. Het terrein rond het Belgische wegenvignet blijft dan ook bezaaid met mijnen.
Duizenden Belgische bestuurders volgen Gocar om op de hoogte te blijven en om de beste wagendeals te ontdekken. U toch ook? Blijf op de hoogte:
- Bezoek gocar.be regelmatig
- Volg Gocar op Google Nieuws
- Abonneer op de Gocar-nieuwsbrief
